Jos van Venrooij

We waren nog niet binnen, we hadden onze tassen nog niet in een kluisje geborgen, de stickertjes nog niet zichtbaar op onze kleding geplakt of een meneer met een naambadge, een kunstzinnige, vierkante bril en lang, grijs haar stoof op ons af met de vraag of wij aan de waterceremonie mee wilden doen. Dat kon nog net, vertelde hij erbij, we waren nét op tijd. Van enthousiasme wapperde zijn lange haar, dat zich voornamelijk aan de zij- en achterkant van zijn hoofd bevond.
Met onze jongste zoon, die ons een dagje bezocht op het vakantieadres, waren wij in het Van Abbemuseum. Voor de kunst. En een waterceremonie.. ja.. klonk dat niet een beetje zweverig? Een beetje vaag mediteerderig? Een beetje modern ibiza-zen-spiritueel? Aarzelend keken we elkaar eens aan, elkaars gedachten hierover peilend zonder de enthousiaste meneer te laten merken dat we daar nou misschien niet per se op zaten te wachten, op een waterceremonie.
Maar de meneer was al een stap verder en liep druk gebarend voor ons uit dat hij ons erheen zou brengen en dat we dan ter plekke konden besluiten te ja ofte nee. Gehoorzaam volgden wij hem naar een zaaltje waar de waterceremonie plaats zou vinden. Met enig aplomb dirigeerde hij ons naar binnen. De mevrouw die de ceremonie leidde was al begonnen met haar inleiding. Een klein maar zeer divers samengesteld groepje belangstellenden stond afwachtend om een lage, ronde tafel. Ieder had een diepe, witte schaal voor zich staan, twee glaasjes water en een schoteltje met een penseel en drie kleine blokjes verf. Waterverf. Rood, geel en blauw. The usual suspects. In het midden van de tafel stond een vaas met witte bloemen. Er waren nog vier schalen onbemand.
Er viel een korte stilte.
De enthousiaste meneer kondigde ons aan als belangstellenden. De mevrouw die de ceremonie leidde sputterde voorzichtig dat wij geen blauwe stickertjes droegen. Alle leden van het kleine groepje hadden een blauw stickertje op hun kleding. Naast het paarse van het museum. Met een breed wegwerpgebaar bepaalde de enthousiaste meneer dat deze mensen, wij dus, gewoon zonder blauw stickertje mee konden doen.
Tja, toen konden we er natuurlijk niet meer onderuit.
Lichtelijk bedremmeld zochten we ieder een plekje achter een nog onbezette schaal en de mevrouw die de ceremonie leidde begon dan maar opnieuw met haar verhaal.
De bedoeling van dit kunstwerk - want het was een kunstwerk, door de kunstenaar aan het museum geschonken - was dat we met het penseel telkens wat verf in de met water gevulde schaal zouden brengen en dan zouden beleven, ervaren, ondergaan wat er gebeurde. Het was zeker niet de bedoeling, benadrukte de mevrouw, te proberen iets moois te maken. Het ging om het experiment. De ervaring stond voorop. We zouden hier een klein uurtje mee bezig zijn.
Bij die laatste woorden wisselden mijn zoon en ik een korte blik uit. Van verstandhouding. We dachten hetzelfde. Het is moeilijk te zeggen wat. Een klein uur klonk behoorlijk lang.
Hier neemt het verhaal de onverwachte wending uit de titel.
Haakten de eerste twee ceremonianten al na tien minuten verveeld af, bleven er na misschien twintig minuten nog slechts vier over, waaronder dus wij drie, uiteindelijk was ik de laatste die nog geconcentreerd verf in water stond te brengen en stond te ervaren wat er gebeurde. Ik zal niet beweren dat ik mijn schaal tenslotte met tegenzin verliet, achter mijn gezin aan de kunst tegemoet, dat nou ook weer niet, maar blijkbaar zit er toch meer zen in mij dan ik wist.

In een dappere poging de ergste warmte voor te zijn waren we vroeg opgestaan om vandaag nou toch maar eens een wandeling te maken. We zijn verdorie al vier dagen op vakantie en het aangenaam koele huis nog maar nauwelijks uit geweest, je kunt al eens genoeg krijgen van die eeuwige hitte. Dat we er vanochtend pas achter kwamen dat het vandaag weer eens de warmste dag van de week zou zijn was dom van ons, en digibeet, maar veranderde de plannen niet echt. Je kunt ook al eens genoeg krijgen van al teveel in huis rondlummelen, aangenaam koel of niet. Het werd alleen een wat korter wandelingetje. Een proefrondje. In de hoop dat het verderop in de vakantie wat minder warm zou worden, voor het echte werk.
We zochten een rondje uit waarbij we zoveel mogelijk onder de bomen konden blijven. Het bos om ons heen zuchtte duidelijk zichtbaar onder de droogte. Lijsterbes en sporkehout hingen er sowieso moedeloos en uitgedroogd bij, ook andere bomen lieten de boel wat slapjes hangen, veel bermen waren bruin en dood. Niettemin zagen we her en der de bekende achteloos weggegooide sigarettenfilters en peuken liggen.
Tja. Je zou je er natuurlijk aan kunnen ergeren, je zou je er zelfs kwaad over kunnen maken, helpen doet het niet. En het verpest je toch al warme wandelingetje. De domme desinteresse is hoogstwaarschijnlijk onuitroeibaar.
's Middags lazen we dat de eerste grote natuurbrand in Nederland inmiddels ook een feit is geworden.

In een ver verleden bezocht ik de Vrije Academie in Den Haag, waar ik al snel verliefd werd op de grafische technieken. Vele gelukkige uren bracht ik door boven etsplaat en lithosteen. De magie van de uit het diepe zwart opdoemende drogenaald. Het wonder van de langzaam uit het niets terugkerende tekening op de steen. De spanning bij het lichten van het papier, de blijdschap bij een geslaagde afdruk. Het weerbarstige ambacht en het geluksgevoel dat te beheersen. Van schuchtere deelnemer ontwikkelde ik mij tot werkplaats-assistent en veelbelovend jong talent. Mijn werk hing in exposities en werd genoemd in recensies. Nou ja, in één recensie, maar niettemin was er de overtuiging dat ik kunstenaar zou worden. Dat ik kunstenaar was misschien zelfs. Ach ja. Het liep anders en er kwam van alles tussen waar ik ook niet ontevreden over ben.
Deze vakantie namen wij een drukpersje mee naar het vakantieadres. Ik had het al jaren in de werkplaats staan zonder er ooit iets anders mee te doen dan vage plannen maken. Nu moest het er maar eens van komen. Eerdere jaren hadden we ons al geïnspireerd overgegeven aan de cyanotype, dit jaar werd het de tetradruk, een soort armeluisversie van de drogenaald ets. Jong en veelbelovend ben ik allang niet meer, maar verliefd bleek ik nog steeds te zijn.

Zoals ieder jaar bezoeken wij op het vaste vakantieadres de kringloopwinkel. En zoals altijd, of in elk geval toch meestal, duik ik dan als eerste de boekenhoek in. Zeker op vakantie kun je niet genoeg boeken hebben. Op het vaste vakantieadres staan de boeken in de kringloopwinkel bovendien alfabetisch gesorteerd, iets dat niet altijd en overal het geval is, wat het plezier dan behoorlijk kan vergallen. Maar hier dus niet. Hier kon ik op mijn gemak mijn favoriete letters af. De B, de S, de V en daarna de rest.
Wat mij bij mijn ongerichte zoektochten vaak opvalt is dat sommige schrijvers in bijna alle kringloopwinkels oververtegenwoordigd zijn. Isabel Allende bijvoorbeeld. Ook hier is weer haar volledige oeuvre voor een habbekrats in tweevoud te verkrijgen. Maar ook Nederlandse grootheden als Kluun, Giphart, Grunberg of de vreselijke Youp van t Hek nemen zelfvoldaan hun ruimte in. Ik vraag me dan altijd af of dat betekent dat dit de betere schrijvers zijn, waar zoveel boeken van gekocht worden en in omloop zijn, of juist het lagere echelon, dat blijkbaar niemand voor herlezing in de boekenkast wil houden. Hoe het ook zij, ik vind nooit iets van mezelf, bij de V.
Enfin.
Achter mij hoor ik dan een rokerige vrouwenstem verkondigen dat ze ‘dit een heel mooi boek vindt’. Het is vrij goed te verstaan maar ik ga er veiligheidshalve vanuit dat ze het niet tegen mij heeft. Of ze het tegen iemand anders heeft kan ik ook niet uitmaken omdat het zich achter mijn rug afspeelt. Ik sta bij de C. De vrouw herhaalt nog maar eens dat ze dit echt een heel mooi boek vindt. Echt heel mooi. Dat dit het enige boek is dat ze opnieuw wil lezen. Het enige. Zo mooi. Inmiddels heeft ze de boekenkast gerond en staat ze tegenover me, aan de andere kant van de kast. Tussen de boekenplanken door kan ik haar zien. Het zal aan mij liggen maar ze maakt op mij niet meteen de indruk van een lezer, hoewel ze dus, net als ik, de planken afspeurt. Nogmaals, het zal aan mij liggen.
Goed, ik kan mijn nieuwsgierigheid niet bedwingen en vraag haar, tussen de planken door, welk boek nou zo’n indruk op haar heeft gemaakt. Ik zal niet ontkennen dat ik bepaalde verwachtingen heb die ik niet direct concreet kan maken maar die ik wel graag bevestigd zou zien.
400 brieven van mijn moeder, houdt de vrouw meteen het boek omhoog en improviseert ter plekke welwillend een samenvatting van het boek, dat gaat over een in Nederland geboren Marokkaanse jongen die buiten zijn schuld in een Marokkaanse gevangenis belandt en zich tijdens zijn hardvochtig verblijf op de been weet gehouden met de 400 brieven die hij van zijn moeder ontvangt. Niet wat ik verwacht had. Zeker niet. Ik had het boek zojuist zien liggen maar pas nu was mijn belangstelling gewekt. Zei ik ook tegen de mevrouw. Te laat, reageerde zij tevreden, want zij nam het mee naar huis. Ik hield het noodgedwongen bij een bundeltje van Martin Bril.
Enfin, het is vakantie.

Wil je een banaan? Een buurman stond in de roldeuropening van de garagebox die tegenwoordig niet onverdienstelijk dienst doet als mijn werkplaats. Mijn atelier. Dat ik lekker bezig was, constateerde hij eerst nog, niet onterecht, hoewel hij het ook als knutselvreugd betitelde, wat misschien wel weer een beetje mijn eigen schuld is omdat ik mij altijd wat relativerend pleeg uit te drukken over wat ik nou eigenlijk aan het doen ben allemaal, dus vooruit, buurman bedoelde het goed. En, zag ik, hij had inderdaad twee bananen in zijn hand. Of ik er een wilde, vroeg hij dus.
Voor in mijn oor, antwoordde ik gevat. De krant had de afgelopen twee dagen immers volgestaan met het plotseling heengaan van Ernie. Het leek mij wel een aardig, spontaan eerbetoon. Maar het was aan buurman niet besteed, mijn eerbetoon. Hij keek mij niet begrijpend aan. Een glazige blik was mijn deel.
Nu had ik natuurlijk kunnen uitleggen dat het tegen de krokodillen was, maar ik vond eigenlijk meteen dat je sommige dingen niet uit moet leggen. Niet uit moet hoeven leggen ook trouwens. En een eerbetoon al helemaal niet. Ik lulde er dus maar overheen, we maakten er een vriendelijk praatje van en werkten gezamenlijk toe naar het afrondend fijne avond en tot ziens.
Maar wil je nou een banaan, vroeg buurman tot slot, voor de zekerheid, vlak voor hij mijn deuropening verliet, en stak zijn bananen omhoog. Ze zijn lekker, en ze moeten op, voegde hij er nog aan toe.
Zo stond ik dan opeens met een banaan. Tja. Ik deed ‘m toch maar even in mijn oor. Als eerbetoon. Geen krokodil te zien.

Afgelopen zaterdag speelden wij - op veler verzoek, kan ik er best eens onbescheiden aan toevoegen - de reprise van onze voorstelling Een Avond Met De Neven. Toch ook wel tot onze bescheiden verbazing opnieuw voor een volle theaterzaal. Met een staande ovatie na afloop, plus een toegift. Een enthousiast, aandachtig, soms ontroerd publiek. Warme complimenten en welgemeende loftuitingen in de kleedkamer en de foyer. Lieve berichtjes op de telefoon. Opnieuw verzoeken om een reprise. Eén dag beroemd.
Maar ja..
Vandaag hangen de overhemden die dienst deden als kostuum alweer gewassen aan de lijn. Klaar voor dagelijks gebruik. En in de supermarkt was er ook geen hond die me herkende, achter m'n karretje.

Op een tropisch warme Pinksterdag maakte ik een wandeling door het Roekelsche Bos en langs het Mosselse Zand. Dat is inmiddels wel bijna een jaarlijkse traditie te noemen, hoewel het zeker niet ieder jaar zo tropisch uitpakt als deze keer. Ook vaste prik daarbij is een bezoekje aan de Kolonie van Adri Verhoeven, ik week er dit jaar speciaal wat voor van de route af. In de loop van de tijd ben ik gehecht geraakt aan deze verzameling stenen. Zacht glanzend liggen ze in de bosrand, als met achteloze hand gestrooid. Onverstoorbaar. De gedachte dat ze daar altijd liggen, geduldig wachtend op een volgend bezoek, voelt als geruststellend, troostrijk, op een of andere manier.
Vorig jaar schreef ik een stukje over deze stenen en hun maker, in de rubriek Kunst Onderweg op mijn wandelweblog.

Wij leerden elkaar kennen als schoolreisvaders, op de basisschool van onze jongens. Die waren toen nog klein. We hebben het over zeventien jaar geleden, minstens. Ik had, om erger te voorkomen, het schoolreislied geschreven, op melodie van The Bare Necessities, het Berenlied van Baloe, uit Disney's Junglebook. Het heette Leve De Prehistorie en het ging over de prehistorie, want dat was het thema van de schoolreis, de prehistorie. Maarten bood aan daar piano bij te spelen en de rest, zoals dat heet, is geschiedenis. We oefenden dat een paar keer, het klikte en het smaakte naar meer en zo ontstond een vriendschap en een duo: De Neven. Uit mijn rijke kindertheaterverleden had ik nog een ruime voorraad liedjes liggen waar we voorlopig mee vooruit konden.
Zo speelden we kleine huiskamerconcertjes op de verjaardagsfeestjes van de jongens, onze eigen jubilea, feesten en partijen, benefietjes op de fancy fair van hun basisschool en bij andere bescheiden gelegenheden. In de loop van de tijd kwamen er nieuwe liedjes bij, vertalingen van uiteenlopend repertoire en in een overmoedige bui besloot ik het accordeon er maar weer eens bij te pakken. Er vielen regelmatig maandenlange pauzes waarin er niets gebeurde behalve allerlei andere dingen, maar we bleven altijd bestaan en vonden elkaar steeds weer terug. Het bleef altijd jeuken, op onze rug.
Vorig jaar besloten we dan de stoute schoenen aan te trekken, het plaatselijk theater af te huren en ons voor te bereiden op een serieus theaterconcert. We selecteerden uit ons inmiddels omvangrijk repertoire, stelden een rigide repetitieschema op, hielden ons daaraan, namen zanglessen, schreven tussenliggende dialogen, repeteerden zeven maanden lang, rommelden een decor bij elkaar en nodigden meer dan honderd mensen uit te komen kijken.
Afgelopen zaterdag was de grote dag. We speelden onze voorstelling in het warme bad van een bomvolle zaal. Met applaus en complimentendouche na afloop. Een onvergetelijke ervaring. Een droom. Een kroon op ons werk, een kroon op onze vriendschap.

Ik hoop het maar..

De bel gaat. Het is vroeg in de ochtend. Ik sta me net boven in mijn klusbroek te hijsen, voor een nieuwe arbeidzame dag, dus erg handig komt het niet uit, maar goed. Haastig mijn broek optrekkend en mijn gulp dichtknopend hots en bots ik op sokken de trap af om de deur open te doen voor, ja, jezus, hoogstwaarschijnlijk Jehova’s Getuigen natuurlijk, maar dat bedenk ik dan weer net te laat want nu is de deur al open.
De mevrouw die kennelijk had aangebeld was al halverwege het tuinpad weer af, maar nu ze de deur open hoort gaan keert ze schielijk terug. Het is een al wat oudere mevrouw. Nogal klein van stuk. Een indruk die nog eens versterkt wordt doordat ze zo’n twintig centimeter lager staat dan ik, op het tuinpad. Ik toren boven haar uit, in mijn voordeur, op mijn stoepje. Ze draagt een gewatteerde winterjas, een diep over haar oren getrokken grof gebreide wollen muts en een bril met zelfkleurende glazen. Vooral dat laatste geeft haar een in mijn ogen wat louche uitstraling.
Ze rommelt wat in haar tasje, zo’n oranje nylon tasje dat je heel klein kunt opvouwen zodat je altijd een tasje bij je kunt hebben, in je tas, en zonder verdere inleiding of zelfs maar begroeting vraagt ze of ik een pak koffie wil kopen. Ik zeg vragen, maar ik hoor niet echt een vraagteken. Ter illustratie houdt ze ook een pondspak koffie omhoog dat ze met enige moeite uit haar tasje tevoorschijn heeft geworsteld, maar uitnodigend zou ik dat gebaar niet willen noemen. Het is Douwe Egberts, verklaart ze nog, op een toon alsof er nu toch echt geen ontkomen meer aan is. Alsof ik nu wel gek zou zijn dit schitterend aanbod af te wijzen. Douwe Egberts! Stel je voor! Goeie koffie, dringt ze verder aan en steekt het pak nog maar eens wat hoger. De opbrengst, komt er dan terloops toch iets van een verklaring, is voor álle sportverenigingen van de stad. Ik kijk even naar haar jas, of ik iets van een button of een badge of een logo gemist heb, of zo’n keycord met een id-kaart eraan, maar nee. Ook het oranje tasje levert geen verder aanknopingspunt. Het is blijkbaar een particulier initiatief.
Normaalgesproken ben ik met een natte vinger en een lieve glimlach al te lijmen om weer eens donateur van iets liefdadigs en goedbedoelends te worden, maar hier heb ik al meteen helemaal geen zin in. Dat ik eigenlijk net koffie heb gekocht, pareer ik dus de aanval, zo gedecideerd mogelijk. Maar zo gemakkelijk kom ik niet van haar af. Dat had ik gedacht. Dat een extra pak koffie geen kwaad kan, klinkt het bijna verontwaardigd over zo’n slap excuus. Douwe Egberts!, benadrukt ze nog maar eens. Goeie koffie! En dat ze ervan af wil want ze is bijna door haar voorraad heen en ze heeft het wel gehad, ze wil naar huis. Ronduit chagrijnig klinkt het nu. Verwijtend. Ik ben een heel vervelende, lastige klant, dat mag ik gerust weten. Zestien euro, noemt ze dan haar prijs, zestien euro, dat is goedkoper dan in de winkel. Zestien euro?!, roep ik verbaasd, voor een pak koffie?! Het schalt over straat. Ja, nee, schampert de mevrouw over zoveel onbegrip, zestien euro, dat is natuurlijk voor twee pakken, en ze staat alweer in haar tasje te graaien, waar zo te zien inderdaad nog een pak in zit. Ze heeft namelijk nog maar twee pakken en als ik die nou koop, is zij er van af en kan ze naar huis. Het is duidelijk dat haar geduld op begint te raken.
Het mijne zit ook op het randje, maar in plaats van een hardvochtig en duidelijk ‘nee’ kies ik als doorgewinterd conflictvermijder toch weer voor een beleefde uitvlucht. Dat ik helaas geen contant geld in huis heb. Ik weet bijna zeker dat de mevrouw geen pinautomaat bij zich heeft, of een andere digitale oplossing, dus ik ga er vanuit dat het nu klaar is. Maar de mevrouw weet kennelijk heus wel dat ik op aandringen van de overheid een envelopje met bankbiljetten in de keukenla heb liggen en duldt verder geen tegenspraak meer. Nogmaals, ze heeft het gehad en wil naar huis. Dat ze kan wisselen, klinkt het nors. Ik ben door mijn tekst heen. Er valt een korte stilte waarin ik koortsachtig probeer te begrijpen wat hier gebeurt. Dan haalt de mevrouw haar schouders op en stopt het pak koffie terug in haar tasje. Dan houdt het op, concludeert ze bars. Dan moet ik het zelf maar weten. Mokkend loopt ze het tuinpad af.

Na jaren trouwe dienst moet ik nu mijn werkplaats verlaten. Het is niet anders. Sinds het begin van de pandemie het creatief toevluchtsoord van de beeldend knutselaar die ik ben. De opslag ook van grote hoeveelheden gebruikt hout in niet gangbare maten, zeer uiteenlopende gevonden voorwerpen, kringloopvondsten, en laden en kratten vol dingetjes en dangetjes die ooit nog wel eens van pas kunnen komen. De afgelopen dagen ben ik druk in de weer dat allemaal uit de rekken te trekken, te sorteren en te bundelen in draagbare porties, om het straks min of meer overzichtelijk naar een nieuwe stek te verhuizen. Ik heb er gemengde gevoelens bij. De nieuwe start zorgt voor een energieke opgetogenheid, zeker, maar het afscheid van mijn oude plek geeft het toch ook een melancholiek tintje. Ik ben daar vatbaar voor.
Al doende blijkt trouwens dat mijn voorraad hout ook een schuilplaats voor de winter bood aan een handvol vlinders, zoals deze dagpauwoog, die een fotogeniek plekje had uitgezocht op deze zwart geschilderde plaat hout. Héél even zette hij de vleugels op een kiertje, als teken van leven allicht. Ik besloot hem maar te laten zitten en de plaat hout voorlopig op een beschut plekje achter te laten. Maar toen ik een uurtje later nog eens keek, was hij toch vertrokken. De lente tegemoet. Hoop ik. Voor een nieuwe start. Net als ik.

Je komt het tegen, op je pad. Langs je weg. Het is geen kunst, maar wanneer je er met een ander oog naar kijkt zou het dat best kunnen zijn. Als je het maar wilt zien. Ik verzamel ze al jaren, deze beelden die geen beelden zijn, in een immer uitdijende catalogus. GeenKunst, heb ik het genoemd. Vorige week vond ik er weer eens eentje, tijdens een wandeling, in het Lyklamabos, bij Nijemirdum.

Tekens

We waren in Middelburg, mijn vrouw en ik, voor een wat het weer betreft niet ideaal gepland weekendje weg. Hadden wij ons allicht verheugd op wandelingen over het strand, en door het Zeeuwse landschap, romantisch beschenen door een voorzichtig proberend eerste lentezonnetje, in werkelijkheid was het gewoon nog uitgebreid februari, waaide het ongenadig hard, was het snijdend koud en leek regen nooit ver weg. Vandaar Middelburg. Overdekte activiteiten. Ook niks mis mee.
Zo kwamen we bijvoorbeeld terecht in boekwinkel de Drukkerij, waar het warm en gezellig was. Waar het gonsde van de mensen op zoek naar een boek, waar de horeca het nauwelijks bij kon benen en waar op beschaafd volume live muziek werd gebracht door twee keurige jongemannen. Na ieder nummer klonk een nauwelijks hoorbaar applaus. De elpee, werd nog beleefd vermeld, was straks in de winkel verkrijgbaar.
Op ons gemak dwaalden wij langs de schijnbaar oneindige hoeveelheid boekenkasten, die als open cirkels over de ruimte waren uitgestrooid en zo een doolhof vormden van beschutte kamertjes die zeer tot genoeglijk neuzen en bladeren uitnodigden. We wisten onze hebzucht tot vier titels te beperken, waaronder Welkom bij de club, het debuut van Thomas van der Meer, vanwege zijn liefdevolle en fijnzinnige manier van schrijven mijn favoriete columnist in het Volkskrant Magazine. Eenmaal weer buiten bevond zich schuin aan de overkant van het plein de Vleeshal. Expositieruimte voor hedendaagse kunst. Wij zijn kunstminnende mensen en met de museumkaart in de hand, besloten wij, konden wij ons er sowieso geen buil aan vallen.
We werden ontvangen door twee vriendelijke medewerkers met een grote, witte V op hun t-shirt, die ons na het inchecken op het hart drukten vooral voorzichtig te zijn bij het kunstwerk dat in het midden stond opgesteld, omdat daar gebruik was gemaakt van glas. Wij beloofden voorzichtig te zijn, namen de bijbehorende beschrijving in ontvangst en betraden de expositie.
Nou, ik zal het maar meteen eerlijk en oneerbiedig zeggen, ik had aan één blik genoeg: dit werd niks. Er stond of hing ook bijna niks trouwens. We liepen binnen in een enorme zaal, een schitterende ruimte, met een hoog, fraai afgewerkt meervoudig gewelfd plafond, zwarte, natuurstenen plavuizen op de vloer, boogvormige nissen in de witte, gemetselde muren, spitsboogramen voor een kerkelijke lichtinval. Een stoere doch serene uitstraling. Nee, aan de ruimte lag het niet, die had beslist beter verdiend. Het was de kunst.
Tegen de verste wand werd op cinemascopeformaat een waarschijnlijk met een telefoon opgenomen filmpje van twee elkaar aantrekkende en afstotende handen afgespeeld, waarvan wij dachten dat het misschien nog wel leuk voor Sesamstraat was geweest, als er maar van die oogbollen op de vingers hadden gezeten. Vanwege het formaat leek dit even het enige geëxposeerde te zijn, maar links stonden wat verloren in de ruimte ook nog vier tv toestellen, met ieder een stoel ervoor, waarop je onder meer kon kijken naar een filmpje van iemand die tergend langzaam zijn of haar gulp opendeed waarachter dan een lichtgevend oog bleek te zitten, of zoiets. Rechts stond een diaprojector met een eeuwigdurende carrousel vol dia’s van tamelijk fletse tekeningen met veel nondescripte rode vlekken die zo klein werden geprojecteerd dat je ze feitelijk niet goed kon zien, wat dus misschien maar beter was.
In het midden van de ruimte dan het aangekondigde kunstwerk met glas. Een ruim tien meter lang spoor van in de vloertegels gegraveerde Duitse teksten, met aan weerszijden van iedere teksttegel een grijze straatklinker waarop dan inderdaad glas lag, dat de tekst als het ware op struikelhoogte overkapte. Het was niet zomaar een ruitje, nee, voor iedere teksttegel was een glasplaatje van naar schatting veertig bij veertig centimeter op een andere manier in verschillende stukken gesneden en neergelegd of gestapeld.
Het was precies het soort pretentieuze kunst waar ik vreselijke jeuk van in mijn nek krijg. Even bladeren in de beschrijving bevestigde mijn vermoeden: ellenlange abracadablabla verhalen met veel interessante nietszeggende termen en moeilijke, holle woorden. Geef mijn portie maar aan Fikkie, dacht ik. Maar dat had ik gedacht. Want toen ik mij omdraaide om te vertrekken stond daar de meneer met de V op zijn t-shirt. Ik schrok ervan en deinsde onwillekeurig wat achteruit. Pas op, zei mijn vrouw, en trok me aan mijn arm wat opzij, weg van de glasplaatjes. Thank you, zei de meneer met de V, met een minzaam knikje. Waarna hij uitlegde dat het een poem was, deze teksten in de vloer, een poem dat je tegel voor tegel kon lezen. En dat de tekst de meaning droeg, en de stukgesneden glasplaatjes de emotion representeerden. Bij het woord emotion hield hij zijn hoofd wat schuin en legde hij beide handen over elkaar op zijn hart. En mocht ons Duits misschien niet toereikend zijn, voorzag hij een mogelijke tegenwerping, er was een Nederlandse vertaling beschikbaar. Daar drukte hij mij die al in de hand. Thank you, zei ik, met een naar ik hoopte minzaam knikje. Verwachtingsvol bleef de meneer met de V echter staan. Waardoor mij, goed opgevoed als ik ben, geen andere mogelijkheid bleef dan de gang langs het gedicht alsnog te maken. Voorzichtig dat ik geen glasplaatjes stuk zou maken. Al was die behoefte er wel.

In een intieme huiskamersetting, voor een select publiek van genodigden, gaven wij op valentijnsdag een eerste voorproefje van ons op stapel staande theaterconcert. Wij, dat zijn De Neven. Muzikaal vriendenduo dat al jaren af en aan bestaat en nu de stoute schoenen maar eens heeft aangetrokken en het plaatselijk theater heeft afgehuurd voor een besloten theaterconcert, ter gelegenheid van een niet echt bestaand jubileum.
Terwijl het zonnetje vrolijk door de ramen kwam, brachten wij voor het eerst het tweede gedeelte van het programma, waarin wij een korte rondleiding gaven door de brokkelige wereld van Tom Waits. Waar de zelfkant vaak de enige kant van de zaak is. Waar achter de donkere wolken niet altijd de zon schijnt. Een oord bevolkt door ploeteraars, zwoegers en sloebers. Eenzame zielen. Knierten en krepsers. Een wereld waar de rafelranden niet worden weggewerkt, maar hartstochtelijk bezongen. In het Nederlands, uiteraard. Met liefde vertaald.

Mijn kleinzoon, zeven jaar oud inmiddels, ging op voor zijn zwemdiploma A. En opa was uitgenodigd daarbij aanwezig te zijn. Dat hoefde geen tweede keer gevraagd te worden want daar ben je opa voor, voor dat soort dingen. Je hoeft niet eerst twee jaar lang elke week naar het zwembad te fietsen, door weer en wind en hittegolf, om daar een uur lang in een oververhitte, overbevolkte galmbak je ziel in zaligheid te zitten bezitten, nee, je bent er alleen op het feestelijk moment suprême. Wanneer het feitelijk niet meer fout kan gaan. En dat ging het dan ook niet. Alle onderdelen werden in een straf tempo volgens de regels afgewerkt en uitgevoerd, er werd uitbundig gezwaaid, er werden foto’s en filmpjes gemaakt voor oma, die er niet bij kon zijn, en alles was nog ongeveer precies zoals ik het mij herinnerde van mijn eigen kinderen. Zoals ik het mij nog meende te herinneren van mijn eigen afzwemmen zelfs, vele, vele jaren geleden. De spanning, het bibberen, de galm van de badjuf. De enorme hoeveelheid koud, blauw water. De vertederende aanblik van al die bibberende kinderlijfjes, de ingespannen gezichtsuitdrukkingen, de toegewijde concentratie, de zoekende blik over de tribune van waar zitten ze en zien ze me wel. En natuurlijk het gezamenlijk aftellen van tien naar één bij het laatste onderdeel, het watertrappelen. Het juichen tot slot, dat iedereen het gehaald had. Ja, dat was mooi.
Toen alles eenmaal achter de rug was, de kinderen allemaal weer afgedroogd en aangekleed, werd er verzameld in de hal voor de officiële diplomauitreiking. De kinderschaar zittend op de grond, in gespannen afwachting, in een wijde kring om de badjuffen van dienst, en daaromheen een dichte schare van vaders, moeders, opa’s en oma’s, broertjes en zusjes en andere belangstellenden, de meesten met de telefoon in de aanslag. Eén voor één werden de kinderen naar voren geroepen om hun diploma in ontvangst te nemen. Voor ieder kind klonk een applaus, ieder kind liep met een brede, trotse lach en blije, glimmende ogen naar het eigen publiek. Dat onmiddellijk de jassen aantrok, de tassen bij elkaar pakte en zich door de dichte schare belangstellenden naar achteren werkte, op weg naar de uitgang, de parkeerplaats, de gezinsauto. De schare belangstellenden werd gestadig minder dicht, het applaus werd allengs dunner en voor de laatste paar kinderen was alleen een karig restje publiek overgebleven.
Wat maakt het uit, kun je zeggen. Zwemdiploma A, waar hebben we het over. Kun je zeggen. Maar ik denk dat het misschien wel iets belangrijks zegt. Iets waar we over na zouden moeten denken.

Op ons gemak dwaalden wij keuvelend en wel door de zalen van het Stedelijk Museum Alkmaar. Dat is altijd een fijne tijdsbesteding, dwalen door museumzalen. Zeker op een doordeweekse dag. Ook als er geen blockbusters hangen. Juist als er geen blockbusters hangen, beter gezegd. En die hingen er niet, in Alkmaar. Het was heerlijk rustig. In het kleinste zaaltje boven hingen schilderijen van Emo Verkerk, die we minstens een half uur geheel en al voor onszelf hadden. Er was de vaste verzameling Bergense School, die we deze keer maar eens oversloegen, dat wisten we nou wel eens een keer. We werden verrast door de eigenzinnige tekeningen van Marc Ruygrok en dompelden ons ten slotte onder in het in zwart wit gefotografeerde Alkmaar van vroeger, vergeefs op zoek naar een glimp van bakkerij Van Daalhoff, met wiens verre nazaat mijn gezelschap familiebanden onderhoudt. Het was de enige tentoonstelling waar het iets drukker was, nostalgie doet het altijd goed.
Zo af en toe werd de algemene rust echter kort maar vrij hysterisch verstoord door een gillend alarm. In één van de andere zalen hing iets van een zwaard, of een sabel, of iets anders langwerpigs van grote archeologische waarde en dat werd beschermd met een alarm. Zodra iemand iets te ver naar voren boog om de details in zich op te nemen, gilde het door heel het museum. Dat hielp blijkbaar niet want het gebeurde met enige regelmaat.
Nou goed.
Het opvallendste daaraan, daarom vertel ik dit, was dat dit alarm, dit hysterisch gegil, vrij letterlijk het intro was van Crazy Horses, van The Osmond Brothers, uit 1972. Zo letterlijk, in mijn oren in elk geval, dat ik meteen de eerste keer dat ik het hoorde volkomen automatisch en precies op de tel met de bijbehorende bolle stem inviel met de juiste tekst: crazy horses. Waarna, om het kloppend te krijgen, het alarm weer had moeten klinken, wat natuurlijk niet gebeurde. Jammer eigenlijk. Jammer ook dat ik de enige was met deze Pavlov-achtige reactie. Het was toch leuk geweest wanneer na iedere gil van het alarm uit alle hoeken en zalen van het museum veelstemmig het crazy horses had geklonken. Bij wijze van flashmob of performance of zoiets.
Overigens ben ik nooit fan geweest van The Osmond Brothers. Dat kwam vooral ook omdat alle meisjes er zo vurig mee weg liepen, in mijn jongensjaren, in plaats van met mij. Want oh oh oh wat waren dat toch een knappe jongens en oh oh oh wat konden ze toch goed dansen. Ik kon ze niet uitstaan. Tja. Niettemin loop ik nu dus wel alweer een paar dagen met Crazy Horses in mijn hoofd. Inclusief hysterisch gillend orgeltje, waarvan ik hier, ter afsluiting, graag een transcriptie had genoteerd, maar ik zou niet weten hoe. Het is niet anders.

Van ons land wordt nog wel eens gedacht, wordt nog wel eens beweerd, verondersteld, dat het zo'n aangeharkt landje is. Zo keurig en proper aangeveegd binnen de lijntjes. Maar sinds ik ben gaan wandelen zijn ze me opgevallen. De verwaarloosde, half vergeten, afgeragde en uitgeleefde boetjes en bouwsels. Rabbige soms half ingestorte schuren en keten. Aan hun lot en de elementen overgelaten. Niks keurigs aan, en daarom des te mooier. Ze staan overal en nergens en ik hou van ze. Ik ben ze gaan verzamelen in de fotorubriek Boetjes En Bouwsels.

Een beginnersfoutje was het eigenlijk. Zo begon het. Zo ontstond het idee. In de beeldentuin van het Kröller Müller Museum nota bene. Ik was in mijn eentje op fietstocht door Nederland. Langs beeldenparken, -tuinen, -bossen en -routes. Ik zat op de kunstacademie en stond aan het begin van een nieuwe levensfase. Ik was op zoek naar mezelf, een doel, iets anders. Ik stond open voor van alles. En zo liep ik in de beeldentuin van Kröller Müller belangstellend rondjes om een manshoge, vierkante sculptuur van geribbeld kiezelbeton waar een soort metalen roosters in verwerkt waren. Trachtte zijn zeggingskracht te doorgronden. Haar zijn te absorberen. Tot ik ontdekte dat er geen bordje bij stond, zoals bij de andere sculpturen. Dat ik ook een beetje van het pad was afgedwaald. En daarna dat het dus ook helemaal geen sculptuur was, maar de ontluchting van de kelders van het museum, of zoiets. Een tikkeltje gênant natuurlijk, zeker ook voor een kunstacademiestudent, maar gelukkig had niemand het gezien. Behalve ikzelf. Oók gelukkig, want daar was meteen het idee. Ik had hier iets dat niet als kunst bedoeld was, toch als zodanig staan bekijken. En waarderen. En dat maakte dus pas iets uit toen ik ontdekte dat er geen bordje naast stond. Een interessante kwestie. Wat zei dat over mij? Wat zei dat over kunst? Ik had geen idee, maar besloot er een thema van te maken. Jaren geleden is dit allemaal. 1991, om precies te zijn. En sindsdien ben ik het tegen blijven komen, op mijn pad. Het is geen kunst, maar zou het net zo goed wel kunnen zijn. Het is maar net hoe je het bekijkt. En of je het wilt zien. Ik noem het GeenKunst. Bekijk eventueel de nog immer groeiende catalogus van de verzameling. Bovenstaande installatie heeft als titel: Een zee van tranen.